Có những buổi sáng vừa tỉnh giấc, bạn đã nhận ra cổ mình “đình công”: quay sang trái khó, xoay sang phải đau, phần vai gáy thì nặng trĩu như vừa mang một chiếc ba lô cả đêm. Cổ vai gáy bị cứng là tình trạng khá thường gặp, đặc biệt ở những người thường xuyên ngồi máy tính, sử dụng điện thoại hoặc phải giữ một tư thế trong thời gian dài. Phần lớn trường hợp có thể liên quan đến căng cơ, tư thế hoặc ngủ sai tư thế, nhưng đôi khi cứng cổ cũng là dấu hiệu của vấn đề liên quan đến cột sống hoặc dây thần kinh. Vì vậy, điều quan trọng không phải chỉ tìm cách làm hết đau thật nhanh mà còn cần hiểu nguyên nhân và biết khi nào nên đi khám.
Cổ vai gáy bị cứng là gì?
Cứng cổ vai gáy thường được hiểu là cảm giác căng, đau, nặng và hạn chế vận động ở vùng cổ, gáy và hai bên vai. Bạn có thể cảm thấy cổ khó xoay, khó cúi hoặc ngửa; cơ vùng gáy căng lên khi chạm vào và đôi khi cơn đau lan xuống bả vai. Một số trường hợp xuất hiện ngay sau khi ngủ dậy, trong khi những trường hợp khác phát triển từ từ sau nhiều giờ làm việc.
Theo Mayo Clinic, đau cổ có thể liên quan đến căng cơ do tư thế xấu, sử dụng máy tính hoặc thiết bị cầm tay trong thời gian dài; ngoài ra còn có thể liên quan đến chấn thương, thay đổi ở khớp, đĩa đệm hoặc dây thần kinh. Vì thế, cứng cổ không đồng nghĩa với thoái hóa đốt sống cổ. Đây chỉ là một triệu chứng và cần dựa vào những biểu hiện đi kèm để xác định nguyên nhân.
Vì sao cổ vai gáy bị cứng?
Ngồi sai tư thế và cúi đầu quá lâu
Đây là một trong những nguyên nhân rất phổ biến. Khi ngồi trước máy tính, nếu màn hình quá thấp hoặc bạn có thói quen đưa đầu về phía trước, các cơ phía sau cổ phải liên tục làm việc để giữ đầu. Ban đầu chỉ là cảm giác mỏi nhẹ, nhưng sau nhiều giờ, cơ có thể trở nên căng cứng và đau.
Điện thoại cũng là một “thủ phạm” quen thuộc. Chỉ cần cúi đầu xem video, nhắn tin hoặc lướt mạng xã hội trong thời gian dài, vùng cổ đã phải duy trì một tư thế không tự nhiên. Nếu tình trạng này lặp lại hàng ngày, cảm giác mỏi cổ vai gáy rất dễ trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống.
Ngủ sai tư thế
Một chiếc gối quá cao, quá thấp hoặc nằm sấp khiến cổ bị xoay sang một bên trong nhiều giờ đều có thể khiến bạn thức dậy với cảm giác cứng cổ. Đặc biệt, nếu trước khi ngủ bạn đã mệt mỏi hoặc cơ cổ đang căng, một tư thế ngủ không phù hợp có thể khiến triệu chứng rõ rệt hơn vào sáng hôm sau.
NHS khuyến nghị giữ đầu ở vị trí tương đối thẳng hàng với phần còn lại của cơ thể khi ngủ và tránh nằm sấp nếu thường xuyên gặp vấn đề về cổ.
Căng thẳng và ít vận động
Stress không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động đến cơ thể. Khi căng thẳng, nhiều người vô thức nhún vai, siết cơ cổ hoặc giữ cơ thể trong trạng thái căng. Nếu kéo dài, các cơ vùng cổ vai gáy rất dễ mỏi và trở nên cứng.
Bên cạnh đó, việc ngồi liên tục nhiều giờ mà gần như không thay đổi tư thế cũng khiến cổ và vai bị quá tải. Cơ thể vốn được thiết kế để chuyển động, chứ không phải bất động trước màn hình cả ngày.
Các vấn đề liên quan đến cột sống cổ
Trong một số trường hợp, cứng cổ có thể liên quan đến thoái hóa cột sống cổ, phồng hoặc thoát vị đĩa đệm, gai xương hoặc kích thích dây thần kinh. Những tình trạng này thường đáng lưu ý hơn nếu đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc cơn đau lan từ cổ xuống vai và cánh tay.
Tuy nhiên, không nên tự kết luận rằng mình bị thoát vị hay thoái hóa chỉ dựa trên cảm giác đau. Bác sĩ có thể cần đánh giá tầm vận động, sức cơ, cảm giác và các dấu hiệu thần kinh trước khi quyết định có cần chụp X-quang hoặc MRI hay không.
Cổ vai gáy bị cứng có những triệu chứng nào?
Triệu chứng phổ biến nhất là đau và hạn chế vận động cổ. Bạn có thể không quay đầu được hết sang hai bên hoặc cảm thấy căng kéo mỗi khi cúi, ngửa. Phần cơ từ gáy xuống vai cũng có thể đau âm ỉ, nặng hoặc nhạy cảm khi ấn vào.
Một số người còn xuất hiện đau đầu, đặc biệt khi cổ và vai bị căng trong thời gian dài. Nếu nguyên nhân liên quan đến dây thần kinh, cơn đau có thể lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay và đi kèm tê, châm chích hoặc yếu cơ.
Đây là điểm cần đặc biệt chú ý. Cứng cổ đơn thuần sau một ngày làm việc sẽ khác với cứng cổ kèm theo những thay đổi về cảm giác hoặc sức mạnh của tay chân.
Cách xử lý khi cổ vai gáy bị cứng
Nếu tình trạng nhẹ và không có dấu hiệu bất thường, bạn có thể bắt đầu bằng những biện pháp đơn giản tại nhà.
Chườm nóng hoặc lạnh
Chườm lạnh có thể được sử dụng trong giai đoạn đầu của một số trường hợp đau cấp, trong khi hơi ấm có thể giúp thư giãn cơ và tạo cảm giác dễ chịu. Mayo Clinic khuyến nghị sử dụng túi lạnh được bọc bằng khăn trong thời gian ngắn ở giai đoạn đầu, sau đó có thể chuyển sang nhiệt ấm.
Không nên đặt túi nóng hoặc lạnh trực tiếp lên da quá lâu. Chườm chỉ có tác dụng hỗ trợ giảm khó chịu chứ không giải quyết nguyên nhân nếu cứng cổ xuất phát từ vấn đề sâu hơn.
Vận động nhẹ nhàng
Khi cổ cứng, đừng cố bẻ hoặc xoắn cổ thật mạnh để tạo tiếng “rắc”. Thay vào đó, hãy vận động chậm trong phạm vi cơ thể cảm thấy dễ chịu.
Bạn có thể ngồi thẳng, thả lỏng vai rồi từ từ xoay đầu sang trái, trở về giữa và thực hiện tương tự sang phải. Có thể kết hợp với động tác cuộn vai nhẹ hoặc nghiêng đầu trong phạm vi không làm cơn đau tăng lên.
Nếu xuất hiện đau nhói, chóng mặt, tê lan hoặc yếu tay khi tập, hãy dừng lại.
Điều chỉnh tư thế
Nếu phải làm việc trước máy tính, hãy đặt màn hình ở vị trí phù hợp để hạn chế cúi đầu. Khi sử dụng điện thoại, cố gắng đưa thiết bị lên gần tầm mắt thay vì liên tục gập cổ xuống.
Quan trọng hơn, đừng giữ nguyên một tư thế quá lâu. Sau một khoảng thời gian làm việc, hãy đứng dậy đi lại, thả lỏng vai và vận động nhẹ cổ. Những thay đổi nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày thường có giá trị hơn việc chỉ tìm cách xử lý cơn đau sau khi nó đã xuất hiện.
Khi nào cổ vai gáy bị cứng cần đi khám?
Không phải trường hợp nào cũng cần đi khám ngay. Tuy nhiên, bạn nên tìm kiếm sự tư vấn y tế nếu cơn đau kéo dài, ngày càng nặng, tái phát thường xuyên hoặc không cải thiện sau vài ngày chăm sóc phù hợp.
Đặc biệt, cần thận trọng nếu cứng cổ đi kèm đau lan xuống tay, tê bì, châm chích hoặc yếu cơ. Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến thần kinh và cần được đánh giá chính xác.
Nếu đau cổ xuất hiện sau tai nạn hoặc chấn thương mạnh, hoặc đi cùng yếu tay chân, khó đi lại, mất phối hợp vận động hay sốt cao, không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.
Phòng ngừa cổ vai gáy bị cứng tái phát
Muốn hạn chế tình trạng cổ vai gáy bị cứng, hãy bắt đầu từ những thói quen rất nhỏ. Điều chỉnh góc làm việc, hạn chế cúi đầu lâu, thay đổi tư thế thường xuyên và duy trì vận động đều đặn là những việc đơn giản nhưng có thể tạo khác biệt.
Bạn cũng nên chú ý đến tư thế ngủ, lựa chọn chiếc gối phù hợp và tránh nằm sấp nếu tư thế này khiến cổ thường xuyên bị xoay. Bên cạnh đó, ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng và tăng cường vận động cho vùng vai, lưng trên cũng giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với những hoạt động hàng ngày.
Hãy nhớ rằng cổ không hoạt động một mình. Vai, lưng trên và toàn bộ tư thế cơ thể đều liên quan đến cách cổ phải làm việc. Vì vậy, chăm sóc cổ vai gáy không chỉ là xoa bóp vùng đau mà còn là thay đổi những thói quen đang khiến cơ thể phải chịu quá tải mỗi ngày.
Kết luận
Cổ vai gáy bị cứng có thể bắt nguồn từ những điều rất quen thuộc như ngồi sai tư thế, cúi đầu sử dụng điện thoại, ngủ không đúng tư thế, stress hoặc ít vận động. Trong nhiều trường hợp nhẹ, tình trạng có thể cải thiện với chườm nóng hoặc lạnh phù hợp, vận động nhẹ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt.
Tuy nhiên, nếu cơn đau kéo dài, tái phát hoặc xuất hiện tê, yếu, đau lan xuống tay chân hay các triệu chứng bất thường khác, bạn không nên chỉ tiếp tục massage hoặc tự bẻ cổ. Xác định đúng nguyên nhân luôn quan trọng hơn việc cố làm hết triệu chứng trong thời gian ngắn. Một chiếc cổ khỏe không phải là chiếc cổ không bao giờ mỏi, mà là vùng cổ được vận động hợp lý, nghỉ ngơi đúng cách và được chăm sóc trước khi những tín hiệu nhỏ trở thành vấn đề lớn.
